Το παιδί αρχίζει ξαφνικά και έντονα να κλαίει τη στιγμή που φεύγετε από το δωμάτιο. Αν αυτό συμβαίνει συχνά, μία από τις πιθανές εξηγήσεις είναι το άγχος αποχωρισμού. Το άγχος αποχωρισμού εμφανίζεται συνήθως ήδη στη βρεφική ηλικία και αποτελεί φυσικό μέρος της ανάπτυξης του παιδιού. Παρ' όλα αυτά μπορεί να είναι στρεσογόνο για όλη την οικογένεια.
Αυτό το άγχος είναι στην πραγματικότητα μια έντονη συναισθηματική εμπειρία του παιδιού, το οποίο φοβάται τον αποχωρισμό (τον χωρισμό) από τους γονείς ή τα κοντινά του πρόσωπα. Σε αυτό το άρθρο θα διευκρινίσουμε τις αιτίες, τις εκδηλώσεις και τους τρόπους αντιμετώπισης του άγχους αποχωρισμού στα παιδιά.
Τι ακριβώς είναι το άγχος αποχωρισμού και πότε εμφανίζεται συνήθως;
Το άγχος αποχωρισμού μπορεί να οριστεί ως ο φόβος του παιδιού για τον αποχωρισμό από τα οικεία πρόσωπα και εμφανίζεται συχνότερα κατά τον αποχωρισμό από τη μητέρα ή άλλον πρωταρχικό φροντιστή. Εμφανίζεται συνήθως στη βρεφική περίοδο, μεταξύ του 6ου και 8ου μήνα ζωής, όταν το παιδί αρχίζει να αντιλαμβάνεται περισσότερο το περιβάλλον και να ξεχωρίζει καλύτερα τα οικεία πρόσωπα από τους ξένους.
Είναι γνωστό ότι η κορύφωση του άγχους αποχωρισμού εμφανίζεται γύρω στον πρώτο χρόνο και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να διαρκέσει έως την ηλικία 3–4 ετών. Κατά την ανάπτυξη υποχωρεί σταδιακά, όμως η ένταση και η διάρκεια ποικίλλουν σημαντικά όχι μόνο ανάλογα με την ηλικία, αλλά και με τα ατομικά χαρακτηριστικά του παιδιού.
Από ψυχολογική σκοπιά πρόκειται για μια φυσική αντίδραση του παιδιού στην επίγνωση της δικής του ύπαρξης και της εξάρτησής του από τους γονείς. Είναι έκφραση υγιούς συναισθηματικής ανάπτυξης, κατά την οποία το παιδί διαμορφώνει σημαντικούς συναισθηματικούς δεσμούς.
Ποια είναι τα συμπτώματα του άγχους αποχωρισμού;
Η συχνότερη και πιο εμφανής εκδήλωση είναι το κλάμα που συνδέεται με την αποχώρηση του γονέα. Στα βρέφη και νήπια εκδηλώνεται επίσης ως ανησυχία, ανάγκη για συνεχή παρουσία της μητέρας, υπερβολική προσκόλληση και νευρικότητα.
Στα μεγαλύτερα παιδιά το άγχος μπορεί να προκαλέσει ακόμη και κοιλιακό πόνο, πονοκεφάλους ή προβλήματα ύπνου ή διατροφής. Τυπική είναι επίσης η αντίσταση του παιδιού στο να πηγαίνει στον παιδικό σταθμό, στη γιαγιά ή αλλού χωρίς τους γονείς.
Πολύ συχνή είναι και η προσκόλληση σε παιχνίδια, κουβέρτες ή λούτρινα, τα οποία προσφέρουν στο παιδί αίσθημα ασφάλειας και λειτουργούν ως υποκατάστατο της παρουσίας ενός οικείου ενήλικα. Οι γονείς θα πρέπει να παρατηρούν προσεκτικά το παιδί τους, να καταγράφουν τις καταστάσεις στις οποίες εμφανίζονται τα συμπτώματα άγχους και να προσπαθούν να διακρίνουν, αν πρόκειται για ένα βραχυπρόθεσμο επεισόδιο ή ένα μακροπρόθεσμο πρόβλημα.
Γιατί εμφανίζεται το άγχος αποχωρισμού στο δικό σας παιδί;
Ένα παιδί με πιο ευαίσθητο νευρικό σύστημα μπορεί να βιώνει τον χωρισμό πιο δραματικά. Μεγάλο ρόλο παίζει και το οικογενειακό περιβάλλον. Σημαντικές αλλαγές, όπως μετακόμιση, γέννηση αδελφού/αδελφής, οικογενειακές συγκρούσεις ή μετάβαση στον παιδικό σταθμό, μπορεί να αποτελέσουν εκλυτικό ή επιδεινωτικό παράγοντα του άγχους αποχωρισμού.
Δεν χρειάζεται να φοβάστε ότι το άγχος αποχωρισμού σημαίνει πως έχετε κάνει κάτι λάθος. Είναι μια φυσική φάση της ανάπτυξης, την οποία, λίγο-πολύ, βιώνει κάθε παιδί. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν διάφοροι μύθοι και προκαταλήψεις, όπως, για παράδειγμα, ότι το άγχος εμφανίζεται μόνο στα παιδιά υπερπροστατευτικών γονέων. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για ένα πολύ ατομικό ζήτημα και εξαρτάται περισσότερο από την προσωπικότητα και τον ιδιοσυγκρασιακό χαρακτήρα του ίδιου του παιδιού.
Πώς να βοηθήσετε το παιδί να διαχειριστεί το άγχος αποχωρισμού;
Βοηθούν η ανοιχτή επικοινωνία, η εξήγηση της κατάστασης με απλά λόγια, καθώς και η καθιέρωση τακτικών ρουτινών κατά την αναχώρηση και την επιστροφή. Αυτές οι ρουτίνες είναι σημαντικές, γιατί το παιδί τις συνηθίζει και η κατάσταση γίνεται προβλέψιμη.
Είναι χρήσιμο να δώσετε στο παιδί ένα αντικείμενο ασφάλειας (αγαπημένο παιχνίδι, λούτρινο), που θα είναι ο «φίλος» του. Καλλιεργήστε την ικανότητα του παιδιού να είναι μόνο του για κάποιο χρονικό διάστημα. Ξεκινήστε με σύντομα διαστήματα και παρατείνετέ τα σταδιακά.
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Το άγχος αποχωρισμού είναι φυσιολογικό. Αναζητήστε επαγγελματική βοήθεια μόνο αν το άγχος αποχωρισμού του παιδιού δεν επιτρέπει μια φυσιολογική καθημερινότητα, είναι παρατεταμένο ή υπερβολικά έντονο. Προσπαθήστε εκ των προτέρων να αποφύγετε τον γρήγορο αποχαιρετισμό, μην φεύγετε κρυφά χωρίς να αποχαιρετήσετε, μην αγνοείτε και μην υποτιμάτε τα συναισθήματα του παιδιού. Το άγχος αποχωρισμού είναι φυσικό, αλλά και διαχειρίσιμο.