Κάθε μέρα πηγαίνουμε στη δουλειά, για να έχουμε τα μέσα για τα προς το ζην, να βρούμε αυτοπραγμάτωση και να εξασφαλίσουμε οικονομική σταθερότητα για εμάς και την οικογένειά μας. Συχνά όμως δεν συνειδητοποιούμε πόσο λίγο μιλάμε στα παιδιά μας για τη δουλειά μας και πόσα ερωτηματικά μπορεί να τους μείνουν αναπάντητα. Το παιδικό μυαλό είναι γεμάτο περιέργεια.
Μια απλή απάντηση του τύπου «Η μαμά πρέπει να πάει στη δουλειά» δεν αρκεί πια. Το παιδί θέλει να ξέρει πού περνούν οι γονείς του ένα σημαντικό μέρος της ημέρας. Χρειάζεται να καταλάβει γιατί πηγαίνουμε στη δουλειά και τι κάνουμε εκεί. Τα παιδιά που λαμβάνουν ξεκάθαρες απαντήσεις από τους γονείς νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια, διαχειρίζονται καλύτερα τον αποχωρισμό κατά τις εργάσιμες μέρες και σταδιακά αποκτούν μια θετική και υγιή στάση απέναντι στην εργασιακή ζωή.
Πότε και γιατί να αρχίσετε να μιλάτε στα παιδιά για τη δουλειά;
Από συνομιλίες με ψυχολόγους, παιδαγωγούς και γονείς γνωρίζουμε ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε, με ευαισθησία, την επικοινωνία για τη δουλειά ήδη σε πολύ μικρή ηλικία. Ένα παιδί δύο έως τριών ετών κατανοεί τις βασικές αρχές της αναχώρησης των γονιών για τη δουλειά, παρότι δεν το καταλαβαίνει ακόμη σε βάθος. Είναι καλό να χρησιμοποιείτε απλές φράσεις όπως «Πάω στη δουλειά για να βγάλω χρήματα ώστε να μπορούμε να αγοράσουμε φαγητό» ή «Στη δουλειά βοηθάω ανθρώπους που είναι άρρωστοι.» Με την αύξηση της ηλικίας του παιδιού μπορούμε σταδιακά να προσθέτουμε λεπτομέρειες.
Το βασικό όφελος της ανοιχτής επικοινωνίας είναι η πρόληψη αρνητικών συναισθημάτων, όπως άγχος ή ανασφάλεια στο παιδί. Το παιδί επίσης κατανοεί καλύτερα ότι ο ενήλικας έχει υποχρεώσεις και καθήκοντα – κάτι που συμβάλλει σε μεγαλύτερη συναισθηματική σταθερότητα.
Η συζήτηση για τη δουλειά φέρνει και άλλα οφέλη. Το παιδί μαθαίνει την υπευθυνότητα, την αξία των χρημάτων και αρχίζει να κατανοεί καλύτερα από πού προέρχονται τα πράγματα που χρησιμοποιεί καθημερινά.
Ας ανοίγουμε ενεργά και τακτικά το θέμα της δουλειάς, για παράδειγμα όταν επιστρέφουμε σπίτι ή στο πλαίσιο της κοινής μας συζήτησης στο φαγητό.
Πώς να εξηγήσετε απλά στο παιδί τι δουλειά κάνετε;
Προσπαθήστε να εξηγήσετε στο παιδί τι περιλαμβάνει η δουλειά σας. Αν, για παράδειγμα, είστε νοσηλεύτρια, δείξτε στο παιδί ένα παιδικό ιατρικό βαλιτσάκι. Πείτε ότι βοηθάτε ανθρώπους που είναι άρρωστοι, τους μετράτε τη θερμοκρασία, τους δίνετε φάρμακα ώστε να νιώσουν καλύτερα. Με οπτικό και παιγνιώδη τρόπο το παιδί θα σας καταλάβει πιο εύκολα.
Παραστατικά παραδείγματα διαφορετικών επαγγελμάτων μπορείτε να τα εξηγείτε οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας. Το επάγγελμα της πωλήτριας μπορείτε να το δείξετε κατά τη διάρκεια των κοινών αγορών. Συζητήστε τι κάνει η πωλήτρια (μετράει χρήματα, δίνει τα προϊόντα). Τον οδηγό λεωφορείου το παιδί τον αναγνωρίζει εύκολα στη διαδρομή από το σπίτι — δείξτε του τη διαδικασία: πώς επιβιβάζονται οι άνθρωποι, ο οδηγός ελέγχει τα εισιτήρια, οδηγεί το όχημα και φροντίζει για την ασφάλεια.
Μια καλή στρατηγική είναι να παίρνετε πού και πού το παιδί απευθείας στον χώρο εργασίας σας. Τα παιδιά γνωρίζουν με ήπιο τρόπο το περιβάλλον, βλέπουν τους συναδέλφους σας, γνωρίζουν την πραγματικότητα της ημέρας σας. Δημιουργείται μια συγκεκριμένη εικόνα για το πού είστε όταν δεν είστε στο σπίτι, κάτι που κατευνάζει τις ανησυχίες τους.
Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα διαλόγου με το παιδί μπορεί να είναι το εξής: Παιδί: «Γιατί κάθε μέρα πηγαίνεις κάπου;» Εσείς: «Πηγαίνω στη δουλειά. Είναι ένα μέρος όπου κάνω τη δουλειά μου, όπως για παράδειγμα η δασκάλα στο νηπιαγωγείο. Εγώ πάλι βοηθώ ανθρώπους με υπολογιστές, ώστε να μπορούν να δουλεύουν.»
Πώς να καλλιεργήσετε στα παιδιά υγιείς εργασιακές αξίες και στάσεις
Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για τη δουλειά έχετε την ιδανική ευκαιρία να δείξετε στο παιδί τον ευρύτερο σκοπό της εργασίας. Εξηγήστε στα παιδιά ότι η δουλειά δεν είναι μόνο ένα αναγκαίο κακό. Μιλήστε για τη δουλειά λέγοντας, για παράδειγμα, ότι βοηθάτε άλλους ανθρώπους ή ότι η δουλειά σας είναι ενδιαφέρουσα. Τα παιδιά αντιγράφουν εύκολα τις στάσεις σας.
Η εργασία θα πρέπει να παρουσιάζεται ως μια φυσική δραστηριότητα που ανήκει στη ζωή και μέσω της οποίας συμβάλλουμε στη λειτουργία της κοινωνίας. Τονίστε και το όφελος που φέρνει σε εσάς τους ίδιους — π.χ. ότι σας αρέσει να νιώθετε χρήσιμοι, ότι σας χαροποιεί όταν καταφέρνετε κάτι. Διδάξτε στο παιδί ότι ο καθένας έχει έναν σημαντικό ρόλο στην κοινωνία — ο εργάτης καθαριότητας όπως και ο γιατρός ή ο αγρότης.
Πώς να απαντάτε στα παιδιά σε δύσκολες ερωτήσεις σχετικά με τη δουλειά και την απασχόληση
Καμιά φορά προκύπτουν απαιτητικές καταστάσεις, όπου θα χρειαστεί να απαντήσετε και σε λιγότερο ευχάριστες ερωτήσεις. Για παράδειγμα, αν ο γονιός χάσει τη δουλειά του, είναι σημαντικό να εξηγήσετε την κατάσταση στο παιδί με ευαισθησία αλλά και ειλικρίνεια. Επιλέξτε λόγια που ταιριάζουν στην ηλικία του παιδιού και εστιάστε κυρίως στη θετική πλευρά — θα περνάτε περισσότερο χρόνο μαζί ή θα αναζητήσετε, για παράδειγμα, ακόμη καλύτερη δουλειά, όπου θα είστε πιο ευτυχισμένοι.
Τα παιδιά ενδιαφέρονται επίσης συχνά για το γιατί ορισμένα επαγγέλματα φαίνονται επικίνδυνα. Εξηγήστε τους ότι υπάρχουν πολλά επαγγέλματα πραγματικά απαιτητικά — για παράδειγμα ο πυροσβέστης, ο στρατιώτης ή ο γιατρός στο νοσοκομείο στα επείγοντα. Παράλληλα, πείτε ότι αυτοί οι άνθρωποι εκπαιδεύονται ειδικά για να διαχειρίζονται τέτοιες καταστάσεις.
Μπορεί να συμβεί το παιδί να εκφράζει δυσαρέσκεια επειδή ο γονιός είναι συνεχώς στη δουλειά. Προσπαθήστε να εξηγήσετε ότι αυτό γίνεται για να του εξασφαλίσετε μια καλή και ευτυχισμένη ζωή, να αγοράζετε φαγητό, ρούχα και παιχνίδια. Είναι καλό να τονίσετε ότι για τον ίδιο τον γονιό η κατάσταση δεν είναι πάντα ευχάριστη, αλλά προσπαθεί να είναι με το παιδί όσο πιο συχνά γίνεται.
Η ερώτηση «Και γιατί πρέπει συνεχώς να πηγαίνεις στη δουλειά;» είναι από τις πιο δύσκολες. Κατάλληλες απαντήσεις μπορεί να είναι, για παράδειγμα: «Επειδή οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον — εγώ βοηθώ τους ανθρώπους να επισκευάσουν το αυτοκίνητο και έπειτα, ως ανταμοιβή, μπορούμε κι εμείς να αγοράσουμε πράγματα που χρειαζόμαστε για μια καλή ζωή.» Έτσι εξηγείτε στο παιδί τη διασύνδεση και την αλληλεξάρτηση μεταξύ των ανθρώπων.
Τα συνηθέστερα λάθη όταν μιλάμε στα παιδιά για τη δουλειά
Οι γονείς συχνά, χωρίς να το καταλαβαίνουν, μεταδίδουν αρνητικά συναισθήματα που συνδέονται με τη δουλειά. «Μακάρι να μη χρειαζόταν να πάω στη δουλειά», «Πάλι δουλειά» ή «Αχ να είχα ήδη ρεπό». Το παιδί θυμάται εύκολα αυτές τις φράσεις και δημιουργεί την εντύπωση ότι η δουλειά είναι κάτι αρνητικό και δυσάρεστο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να είστε ειλικρινείς με το παιδί — προσπαθήστε όμως να ονοματίζετε συγκεκριμένες καταστάσεις και συναισθήματα («Σήμερα είμαι κουρασμένη, γιατί στη δουλειά είχε πολύ τρέξιμο»), αλλά αποφύγετε γενικές αρνητικές δηλώσεις για τη δουλειά ως τέτοια.
Να συζητάτε ενεργά με το παιδί για τη δουλειά σας. Αυτό το βοηθά να κατανοεί καλύτερα τον κόσμο. Αν θέλετε να αρχίσετε να επικοινωνείτε καλύτερα με το παιδί για τη δουλειά, βοηθηθείτε, για παράδειγμα, με την αγορά ενός βιβλίου.