Το να μάθει κανείς να μιλά ανήκει στις βασικές ικανότητες του παιδιού. Κάθε παιδί μαθαίνει την ομιλία σταδιακά, όμως σε ορισμένα συναντάμε διάφορες διαταραχές ή αναπτυξιακές καθυστερήσεις, η αγνόηση των οποίων μπορεί να φέρει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Γι’ αυτό είναι κρίσιμο οι γονείς να παρακολουθούν πώς το παιδί τους μιλά, επικοινωνεί με τους άλλους και αντιλαμβάνεται την ομιλία του περιβάλλοντος. Και να το διδάσκουν σωστά να ανοίγει το στόμα και να αρθρώνει.
Σήμερα η λογοθεραπεία δεν είναι πια ταμπού, το αντίθετο μάλιστα – η αναζήτηση βοήθειας από ειδικό είναι ένδειξη υπεύθυνης στάσης των γονέων και φροντίδας για την υγιή ανάπτυξη του παιδιού.
Τι θα έπρεπε να μπορεί να κάνει το παιδί;
Η γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού είναι μια ατομική διαδικασία. Ωστόσο, υπάρχουν γενικά ορόσημα που βοηθούν να διαπιστώσετε αν το παιδί αναπτύσσει την ομιλία σωστά. Από τη γέννηση έως τον 1ο χρόνο η επικοινωνία του παιδιού εκδηλώνεται με κλάμα, μπαμπαλίσματα, βουητά και παραγωγή ήχων. Γύρω στον έναν χρόνο το παιδί συνήθως προφέρει τις πρώτες λέξεις, όπως «μαμά», «μπαμπάς», «μπάμπα», καθώς και απλές προσπάθειες για ήχους ζώων και αντικειμένων.
Περίπου μεταξύ 1 και 3 ετών παρατηρείται ραγδαία ανάπτυξη της ομιλίας. Το παιδί μαθαίνει να συνδέει δύο ή περισσότερες λέξεις, να σχηματίζει απλές προτάσεις. Περίπου στα 2,5 έως 3 έτη ήδη χρησιμοποιεί ενεργά την ομιλία για να εκφράζει τις ανάγκες του. Μέχρι τα τέσσερα έτη τα περισσότερα παιδιά θα πρέπει να μιλούν με κατανοητές προτάσεις και να είναι σε θέση να επικοινωνούν και με το ευρύτερο περιβάλλον εκτός της οικογένειας.
Γύρω στην ηλικία των πέντε ετών αναμένεται σχεδόν ορθή προφορά των περισσότερων φθόγγων και ικανότητα να επικοινωνεί κατανοητά σε συζήτηση. Πριν από την έναρξη του σχολείου το παιδί κατά κανόνα προφέρει με σιγουριά όλους τους φθόγγους, διαθέτει επαρκώς ανεπτυγμένο λεξιλόγιο και μπορεί να εκφράζει λεκτικά τα συναισθήματα, τις ανάγκες, τις απόψεις και τις εμπειρίες του.
Πώς να καταλάβετε ότι το παιδί χρειάζεται λογοθεραπευτή;
Τους πρώτους μήνες έως και μέσα στον πρώτο χρόνο θα πρέπει να ανησυχήσετε αν το παιδί δεν κάνει καθόλου ήχους ή δεν ανταποκρίνεται στη φωνή σας. Επίσης συμβουλευτείτε τον παιδίατρό σας όταν μετά τον πρώτο χρόνο δεν λέει απλές λέξεις· μπορεί να είναι τα πρώτα σημάδια προβλήματος.
Στα νήπια 2–3 ετών δώστε αυξημένη προσοχή αν σχεδόν δεν μιλούν, δεν σχηματίζουν προτάσεις από λέξεις ή δεν έχουν διάθεση να επικοινωνήσουν και να απαντούν. Σημαντικό σημάδι είναι επίσης οι συχνές δυσκολίες στην κατανόηση απλών οδηγιών που δίνει ο γονέας.
Στα προσχολικά παιδιά προσέξτε την προφορά – μπορεί να είναι προβληματικά τα έντονα και παρατεταμένα ψευδίσματα, τραυλισμός, πολύ φτωχό λεξιλόγιο ή αδυναμία σχηματισμού γραμματικά σωστών προτάσεων γύρω στα 5 έτη.
Σε κάθε περίπτωση ισχύει ένας απλός κανόνας – αν έχετε οποιεσδήποτε αμφιβολίες, αναζητήστε συμβουλή λογοθεραπευτή. Η ανάπτυξη της ομιλίας είναι κρίσιμη για τη συνολική ψυχική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
Οι συχνότερες διαταραχές ομιλίας στα παιδιά και πώς αναγνωρίζονται;
Υπάρχουν μερικές βασικές διαταραχές της παιδικής ομιλίας. Η συχνότερη είναι η δυσλαλία, δηλαδή η λανθασμένη προφορά ορισμένων φθόγγων (το γνωστό «ψεύδισμα»). Επίσης συχνή είναι η καθυστερημένη ομιλία, όταν το παιδί μιλά πολύ λιγότερο ή αργότερα από τους συνομηλίκους του.
Πιο σοβαρή διαταραχή είναι η αναπτυξιακή δυσφασία, μια διαταραχή των γλωσσικών ικανοτήτων που εκδηλώνεται με κακή κατανόηση βασικών οδηγιών, δυσκολία στη δημιουργία προτάσεων και γενικευμένη καθυστέρηση όλων των γλωσσικών δεξιοτήτων.
Λιγότερο συχνές, αλλά πιο απαιτητικές, είναι για παράδειγμα ο τραυλισμός ή μουτισμός (πλήρης άρνηση λεκτικής επικοινωνίας, ιδίως σε δημόσιους χώρους).
Ορισμένες διαταραχές επηρεάζονται γενετικά, άλλες προκύπτουν από το περιβάλλον στο οποίο κινείται το παιδί. Προβλήματα που δεν αντιμετωπίζονται για μεγάλο διάστημα μπορούν να εμποδίσουν την ποιοτική σχολική εκπαίδευση του παιδιού και να απειλήσουν και την αυτοπεποίθησή του.
Πότε να πάτε πρώτη φορά το παιδί σε λογοθεραπευτή;
Συνιστάται προληπτική επίσκεψη σε λογοθεραπευτή ήδη στην ηλικία των 3 ετών. Είναι απολύτως σύνηθες να γίνει συμβουλευτική και νωρίτερα, εφόσον υπάρχουν αμφιβολίες ή σύσταση από τον παιδίατρο. Η έγκαιρη φροντίδα παίζει καθοριστικό ρόλο στη λογοθεραπευτική παρέμβαση.
Ο λογοθεραπευτής είναι ειδικός που αρχικά αξιολογεί λεπτομερώς την ομιλία του παιδιού, θέτει τυχόν διάγνωση, και προτείνει συγκεκριμένες λύσεις και ασκήσεις. Οι επισκέψεις είναι συνήθως ευχάριστες. Κατά κανόνα περιλαμβάνουν συζήτηση, παιχνίδια και διάγνωση μέσα από παιγνιώδη μορφή.
Πώς να στηρίξετε την υγιή ανάπτυξη της ομιλίας του παιδιού στο σπίτι;
Εντάξτε στην καθημερινότητα κοινές συζητήσεις, παιχνίδια με ριματάκια και τραγουδάκια. Η ενθάρρυνση του παιδιού να περιγράφει αντικείμενα, εμπειρίες και συναισθήματα υποστηρίζει θαυμάσια την ανάπτυξη της ομιλίας.
Εξαιρετικά είναι τα παιχνίδια που ενισχύουν τη δημιουργία λέξεων και προτάσεων, όπως εικονοκάρτες, παιχνίδια μνήμης (pexeso), παζλ ή θεματικά παιχνίδια, που θα βρείτε σε κάθε καλό κατάστημα παιχνιδιών.
Το τακτικό διάβασμα παραμυθιών και το ξεφύλλισμα βιβλίων ή περιοδικών διευρύνει το λεξιλόγιο του παιδιού. Αυτές οι δραστηριότητες ταυτόχρονα το διασκεδάζουν.
Μη διστάσετε να επισκεφθείτε λογοθεραπευτή. Η έγκαιρη υποστήριξη είναι το κλειδί της επιτυχίας.