Η άδεια μητρότητας συχνά γίνεται αντιληπτή ως μια ευτυχισμένη και ειδυλλιακή περίοδος, όπου η γυναίκα επιτέλους επιβραδύνει, απολαμβάνει στιγμές με το νεογέννητο μωρό της, ανακαλύπτει νέες διαστάσεις αγάπης και φροντίδας. Κι όμως, η απόλυτη πλειονότητα των γυναικών μέσα στους επόμενους μήνες νιώθει μοναξιά.
Δεν είναι δικό σου λάθος. Σύμφωνα με έρευνες, έως και 6 στις 10 Τσέχες γυναίκες βιώνουν κάποια μορφή μοναξιάς στην άδεια μητρότητας. Όλοι μας χρειαζόμαστε κοινωνική επαφή, μοίρασμα και κατανόηση, και η φροντίδα του παιδιού — όσο όμορφη κι αν είναι — μπορεί πράγματι για πολλές εβδομάδες να σε αποκόψει από τον συνηθισμένο κόσμο των ενηλίκων.
1. Γιατί νιώθουμε μοναξιά στην άδεια μητρότητας;
a) Τι είναι η μοναξιά και πώς εκδηλώνεται
Η μοναξιά δεν είναι απλώς βαρεμάρα ή το απλό «δεν είναι κανείς εδώ». Είναι μια βαθύτερη συναισθηματική κατάσταση, όταν νιώθουμε ότι μας λείπει η κοινωνική επαφή ή οι ποιοτικές σχέσεις. Κάποιος μπορεί να νιώθει μοναξιά ακόμη κι αν είναι περιτριγυρισμένος από άλλους ανθρώπους — για παράδειγμα μια μαμά που είναι όλη μέρα με το παιδί, αλλά δεν έχει τη δυνατότητα να μιλήσει με έναν ενήλικο, να αγκαλιάσει κάποιον, να την ακούσει ή να την αποδεχθεί ένας άλλος ενήλικας.
Η μοναξιά είναι φυσική και σε κάποιο βαθμό τη βιώνουμε όλοι σε διαφορετικές περιόδους της ζωής. Το πρόβλημα όμως προκύπτει όταν αυτή η κατάσταση μετατρέπεται σε μακροχρόνιο αίσθημα απομόνωσης, μειώνει την ενέργεια, τη χαρά και το κίνητρό μας, ή ακόμη και αρχίζει να επηρεάζει τη σωματική μας υγεία. Σε ψυχολογικό επίπεδο, η μοναξιά συχνά συνδέεται με κούραση, ευερεθιστότητα, αίσθημα μειονεξίας ή θλίψη. Πολλές γυναίκες περιγράφουν ότι έχασαν τον εαυτό τους ή αισθάνονται «αόρατες».
Στις μητέρες σε άδεια μητρότητας προστίθεται επιπλέον η υποχρέωση να φροντίζουν έναν ακόμη άνθρωπο, κάτι που σημαίνει λιγότερο χρόνο και χώρο για τον εαυτό τους, λιγότερες κοινωνικές επαφές και μερικές φορές λιγότερο ύπνο ή ψυχική ηρεμία.
b) Τυπικά συμπτώματα μοναξιάς στις μαμάδες
Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η αλλαγή του ρυθμού ζωής. Η δουλειά, τα ενδιαφέροντα και η επαφή με άλλους ανθρώπους περιορίζονται — τώρα όλα περιστρέφονται γύρω από το μωρό. Ιδιαίτερα τους πρώτους μήνες, η φροντίδα είναι έντονη και απαιτεί σχεδόν αδιάκοπη προσοχή.
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η λεγόμενη απώλεια ταυτότητας. Ξαφνικά δεν είμαι πια η συνάδελφος, η αθλήτρια, η δημιουργική ψυχή... είμαι κυρίως μαμά. Χρειάζονται μήνες, καμιά φορά και χρόνια, μέχρι μια γυναίκα να ξαναβρεί τον εαυτό της. Επιπλέον, αν στο περιβάλλον δεν υπάρχει καμία φίλη ή οικογένεια που να μπορεί να βοηθήσει, το αίσθημα εγκατάλειψης μπορεί να βαθύνει ακόμη περισσότερο.
Η ρουτίνα παίζει επίσης μεγάλο ρόλο. Το καθημερινό πρόγραμμα — τάισμα, αλλαγές, νανούρισμα — μπορεί να γίνει στερεοτυπικό και μονότονο. Και δεν υπάρχει πάντα με ποιον να μοιραστείς τα αστεία ή απαιτητικά στιγμιότυπα, γιατί ο σύντροφος συχνά δουλεύει και οι φίλοι έχουν άλλες έγνοιες.
Τέλος, συμβάλλει και η πίεση της κοινωνίας. «Η άδεια μητρότητας είναι τάχα η ομορφότερη περίοδος της ζωής». Αν η εμπειρία σου δεν είναι παραμυθένια, ίσως νιώθεις ντροπή ή ενοχή να μοιραστείς τα δύσκολα συναισθήματα.
c) Ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις
Η μοναξιά βαθαίνει τα συναισθηματικά σκαμπανεβάσματα και μπορεί να είναι και το πρώτο σημάδι σοβαρότερων δυσκολιών, όπως αγχώδεις διαταραχές ή επιλόχεια κατάθλιψη. Ταυτόχρονα είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η απλή επαφή με άλλους ανθρώπους δεν είναι πάντα αυτόματα το φάρμακο. Δεν έχει σημασία μόνο η ποσότητα αλλά κυρίως η ποιότητα των σχέσεων.
2. Δεν είσαι μόνη σ’ αυτό και η μοναξιά δεν είναι αδυναμία
Η σημασία του μοιράσματος και των ομάδων υποστήριξης
Ένα από τα πιο αποτελεσματικά «αντίδοτα» στη μοναξιά είναι το μοίρασμα. Ίσως σου φαίνεται ότι όλα τα περνάς μόνο εσύ, αλλά η αλήθεια είναι ότι και άλλες μαμάδες συχνά παλεύουν με τα ίδια ερωτήματα και συναισθήματα. Το να βρεθείς σε παρέα γυναικών στην ίδια φάση ζωής μπορεί να φέρει ανακούφιση.
Τα playrooms και οι παιδικές χαρές είναι ιδανικά για να κάνεις καινούριες γνωριμίες, το παιδί παίζει εδώ με τα άλλα και εσύ μπορείς αρχικά να πιάσεις μια χαλαρή κουβέντα με τους άλλους γονείς. Ίσως την επόμενη φορά να ξανασυναντηθείτε και να συνεχίσετε από τα προηγούμενα θέματα.
3. Χρόνος μόνο για μένα
a) Γιατί ο χρόνος για τον εαυτό σου είναι καθοριστικός;
Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της μητρότητας είναι η διαρκής αναβολή των δικών σου αναγκών προς όφελος του παιδιού. Το να είσαι συνεχώς «σε επιφυλακή» όμως είναι μακροπρόθεσμα ανθυγιεινό. Χρειάζεσαι όχι μόνο σωματική ξεκούραση αλλά και ψυχική — πνευματικά ερεθίσματα, δικά σου χόμπι και χρόνο που αφιερώνεις μόνο σε εσένα.
Οι ψυχολόγοι λένε ότι για αίσθηση πληρότητας, πρόληψη της εξουθένωσης και διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας, χρειάζεται τακτικά να κάνεις κάτι μόνο για σένα. Ακόμη και μικρές στιγμές για τον εαυτό σου αυξάνουν το αίσθημα ευτυχίας, την ενέργεια και μειώνουν το αίσθημα της ματαίωσης ή της μοναξιάς. Χάρισέ το αυτό στον εαυτό σου χωρίς ενοχές.
b) Πώς να διαχειριστείς τις «ενοχές της μαμάς»
Τις μαμάδες συχνά τις βασανίζουν εσωτερικές ενοχές — το αίσθημα ότι κάθε δευτερόλεπτο που αφιερώνουν στον εαυτό τους είναι κάτι «κακό». Η πραγματικότητα; Χαρούμενη μαμά = χαρούμενο παιδί και χαρούμενη οικογένεια. Ξέχασε τη σκέψη ότι πρέπει να είσαι συνεχώς μόνο για τους άλλους. Αν θέλεις να τα καταφέρνεις στη μητρότητα με χαρά, χρειάζεσαι αυτές τις στιγμές για να κάνεις restart. Εξήγησε στο περιβάλλον σου ότι τον χρόνο για σένα τον κάνεις και για εκείνους — και πείσε και η ίδια τον εαυτό σου γι’ αυτό!
4. Σχέσεις που θεραπεύουν: Πώς να φροντίζεις τις συντροφικές, οικογενειακές και φιλικές σχέσεις
a) Επικοινωνία με τον σύντροφο και κατανομή της φροντίδας
Η άδεια μητρότητας, ειδικά μετά το πρώτο παιδί, σημαίνει τεράστιο βάρος όχι μόνο για τη μαμά, αλλά και για ολόκληρη τη σχέση του ζευγαριού. Συχνά γίνεσαι η κύρια φροντίστρια όχι μόνο του παιδιού, αλλά και του σπιτιού, και ο σύντροφος καταλήγει περισσότερο «βοηθός». Το κλειδί είναι η ανοιχτή, ουσιαστική, αλλά με καλοσύνη επικοινωνία για το πώς νιώθεις πραγματικά.
Μη φοβηθείς να ζητήσεις βοήθεια όταν δεν αντέχεις άλλο. Μοιραστείτε τη φροντίδα δίκαια. Ακόμα και σύντομες κοινές στιγμές «ως σύντροφοι» (ταινία, καφές, βόλτα) χτίζουν τη βάση για αρμονική συμβίωση των γονιών. Αν έχεις τη δυνατότητα, κανονίστε τουλάχιστον που και που ένα ραντεβού και μιλήστε και για άλλα θέματα πέρα από τα παιδιά.
b) Να μη χάσεις την επαφή με τους φίλους
Οι φιλίες αλλάζουν μετά τη γέννηση του παιδιού — κάποιοι μένουν, άλλοι απομακρύνονται. Για να διατηρήσεις τις σχέσεις, προσπάθησε να προγραμματίζεις τακτικά τηλεφωνήματα ή έστω μηνύματα. Είναι καλό να είσαι ανοιχτή και σε φίλους χωρίς παιδιά — μερικές φορές η «ενήλικη» ματιά τους σε βοηθά να ξεφύγεις λίγο από τη φροντίδα του παιδιού.
Συμβουλή: Αν κάποια φιλία έχει ψυχρανθεί, δοκίμασε να στείλεις πρώτη. Ίσως και η άλλη πλευρά να σκέφτεται το ίδιο και να αρκεί να σπάσει ο πάγος με έναν μικρό χαιρετισμό, μια πρόσκληση...
c) Εμπλοκή της ευρύτερης οικογένειας στη φροντίδα και στη διασκέδαση
Γιαγιάδες, παππούδες, θείες, θείοι, φίλοι, αδέλφια — το οικογενειακό δίκτυο μπορεί να είναι μεγάλη στήριξη. Για παράδειγμα όταν χρειάζεσαι κάποιον να κρατήσει το παιδί. Αν ζεις μακριά από την οικογένεια, δοκίμασε να αξιοποιήσεις και την εικονική επαφή και να μιλήσεις με τους δικούς σου στο τηλέφωνο.
Η μητρότητα είναι ένα ταξίδι. Και τα περιστασιακά αισθήματα μοναξιάς ή οι αμφιβολίες για το αν τα κάνεις όλα σωστά ανήκουν σε αυτό. Η μοναξιά στη μητρότητα δεν είναι αδυναμία ούτε εξαίρεση. Είναι ένα κάλεσμα για επαφή, μοίρασμα και υποστήριξη.
Επέτρεψε στον εαυτό σου να βιώνει όλα τα συναισθήματα, συμπεριλαμβανομένης της κούρασης ή της απογοήτευσης. Μην διστάζεις να αφιερώνεις χρόνο σε σένα, να αναζητάς και να δημιουργείς νέες φιλίες, να φροντίζεις τη συντροφικότητα και τις σχέσεις.