Οι οικιακές δραστηριότητες διδάσκουν στα παιδιά πολύ περισσότερα απ’ όσα φανταζόμαστε – καλλιεργούν τις κινητικές και γνωστικές δεξιότητες, το αίσθημα συνεργασίας, την ενσυναίσθηση και, τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, την υπευθυνότητα. Η καλλιέργεια υπευθυνότητας στα παιδιά δεν γίνεται χωρίς την ενεργή συμμετοχή των γονέων, που αποτελούν το πρότυπό τους. Αν θέλουμε τα παιδιά μας να αναλάβουν τις καθημερινές τους υποχρεώσεις, πρέπει πρώτα να τους δείξουμε πόσο εξαρτάται το νοικοκυριό από τη συνεργασία όλων των μελών της οικογένειας. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι κανένα παιδί δεν γίνεται υπεύθυνο από τη μια μέρα στην άλλη. Πρόκειται για μια μακρύτερη διαδικασία που απαιτεί υπομονή, καλοσύνη, συνέπεια και κυρίως ένα θετικό πρότυπο από την πλευρά των γονέων.
Και πάνω απ’ όλα, όταν το παιδί αρχίσει να βοηθά στο σπίτι, ελαφρύνετε και εσείς οι ίδιοι.
Γιατί είναι καλό να μαθαίνουμε τα παιδιά να βοηθούν στο σπίτι;
Κάθε γονιός θέλει να μεγαλώσει ένα παιδί που θα είναι ικανό να φροντίζει τον εαυτό του και στο μέλλον θα διαχειρίζεται μόνο του τη συνηθισμένη φροντίδα του νοικοκυριού. Οι δουλειές του σπιτιού είναι ο θεμελιώδης λίθος όπου η υπευθυνότητα και η αυτονομία του παιδιού διαμορφώνονται ήδη από πολύ μικρή ηλικία. Τα παιδιά που είναι συνηθισμένα σε τακτικές οικιακές εργασίες προσανατολίζονται καλύτερα στην καθημερινή ζωή.
Με τη συμμετοχή στις οικιακές εργασίες το παιδί μαθαίνει να συνεργάζεται με άλλους και αναπτύσσει την ενσυναίσθησή του. Αρχίζει να καταλαβαίνει καλύτερα πόση δουλειά έχουν οι γονείς στο σπίτι και μπορεί να εκτιμήσει περισσότερο την προσπάθειά τους. Αυτό επηρεάζει θετικά όχι μόνο τις μεταξύ τους σχέσεις μέσα στην οικογένεια, αλλά και το ίδιο το παιδί, το οποίο οργανώνει τα καθήκοντά του καλύτερα από συνομήλικους που δεν έχουν καμία υποχρέωση στο σπίτι.
Το καλό νέο είναι ότι για τα παιδιά η βοήθεια είναι συνήθως κάτι φυσικό. Ιδιαίτερα τα πολύ μικρά θέλουν να κάνουν ό,τι και οι γονείς, μιμούνται τους μεγάλους και συμμετέχουν με χαρά σε απλές οικιακές δραστηριότητες.
Οι δουλειές του σπιτιού επίσης διδάσκουν στο παιδί πειθαρχία και αυτοσυγκράτηση. Όταν ξέρει ότι ορισμένες υποχρεώσεις πρέπει να εκπληρωθούν, μαθαίνει με τη δική του βούληση να ξεπερνά την περιστασιακή δυσαρέσκεια και να αντιστέκεται στην άμεση ικανοποίηση – και όλα αυτά έχουν θετική επίδραση στη μελλοντική του συμπεριφορά όχι μόνο στο σπίτι, αλλά και στο σχολείο και αργότερα στην επαγγελματική ζωή.
Πότε είναι καταλληλότερο να αρχίσουμε να εντάσσουμε τα παιδιά στις δουλειές του σπιτιού;
Η απάντηση μάλλον δεν θα εκπλήξει κανέναν: όσο νωρίτερα ξεκινήσετε, τόσο το καλύτερο. Η ιδανική περίοδος είναι ήδη από την νηπιακή ηλικία – παιδιά γύρω στα δύο έως τρία ετών θέλουν από μόνα τους να συμμετέχουν σε ό,τι κάνετε και ευχαρίστως θα βοηθήσουν, για παράδειγμα, να ταξινομήσουν τα ρούχα κατά χρώμα, να τακτοποιήσουν τα παιχνίδια ή να σκουπίσουν μικρά σκουπιδάκια.
Στην προσχολική ηλικία (4–6 ετών) μπορείτε να αυξήσετε τη δυσκολία και την ποικιλία των δραστηριοτήτων. Το παιδί μπορεί να βοηθά στο στρώσιμο του τραπεζιού, να βάζει τα πιάτα στο πλυντήριο, να ποτίζει τα φυτά ή να βοηθά στη φροντίδα των κατοικίδιων. Είναι καλό να προσφέρετε τις οικιακές δραστηριότητες ως παιχνίδι, π.χ. ποιος θα ξεσκονίσει πρώτος το τραπέζι, ή με παιχνίδι ρόλων, όπου το παιδί είναι η «μαμά» ή ο «μπαμπάς» και μαθαίνει στα λούτρινα παιχνίδια του να τακτοποιούν κ.ο.κ.
Για τα μικρότερα σχολικής ηλικίας παιδιά (6–10 ετών) είναι σκόπιμο να τίθενται σαφή όρια και να ορίζονται τακτικές οικιακές υποχρεώσεις. Μπορούν ήδη, για παράδειγμα, να βγάζουν τα σκουπίδια, να περνούν με την ηλεκτρική σκούπα το δωμάτιο, να βοηθούν σε μεγαλύτερα ψώνια, να πλένουν φρούτα και λαχανικά ή να αναλαμβάνουν απλούστερη προετοιμασία φαγητού.
Οι έφηβοι θα πρέπει να αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη. Μπορούν, για παράδειγμα, να φροντίζουν μικρότερα αδέλφια, να βοηθούν στο μαγείρεμα, σε μεγαλύτερους καθαρισμούς και ακόμη και στον προγραμματισμό της λειτουργίας του νοικοκυριού.
Πώς να παρακινήσετε σωστά το παιδί ώστε να θέλει να βοηθά;
Η παρακίνηση του παιδιού δεν είναι πάντα εύκολη, αλλά υπάρχουν μερικοί δοκιμασμένοι κανόνες. Η βασική πρόληψη της απροθυμίας για τα καθήκοντα είναι να ξεκινάτε νωρίς, όπως ήδη ειπώθηκε. Ένα ακόμη κλειδί είναι η θετική στάση: ο έπαινος και η αναγνώριση της προσπάθειας είναι απαραίτητα στοιχεία κάθε προόδου. Επιπλέον, μπορεί να βοηθήσει η οπτικοποίηση (πίνακας ανταμοιβών).
Σημαντική είναι επίσης η συνέπεια – να υπενθυμίζετε τακτικά τα καθήκοντα και να μην υποχωρείτε τη στιγμή που το παιδί δείχνει δυσαρέσκεια ή απροθυμία. Ταυτόχρονα όμως να είστε ευέλικτοι: αφήστε το παιδί να επιλέγει ανάμεσα σε περισσότερα πιθανά καθήκοντα, ώστε να νιώθει έναν βαθμό ελευθερίας μέσα στις υποχρεώσεις του.
Η ένταξη των παιδιών στις οικιακές εργασίες ενισχύει το αίσθημα ευθύνης και την αυτοπεποίθηση. Προσαρμόστε τις απαιτήσεις καθαριότητας στην ηλικία του παιδιού. Να επαινείτε και να καθοδηγείτε με υπομονή. Θα δείτε πώς θα αναλάβει με παιχνιδιάρικη διάθεση και χαρά ορισμένα σημαντικά καθήκοντα στην οικογένειά σας.