Οι κοινωνικές δεξιότητες συγκαταλέγονται στις πιο σημαντικές ικανότητες που αναπτύσσει ένα παιδί κατά την παιδική του ηλικία. Ο τρόπος με τον οποίο το παιδί επικοινωνεί, αλληλεπιδρά και μοιράζεται χώρο με άλλα παιδιά επηρεάζει άμεσα τις μελλοντικές του ικανότητες να λειτουργεί σε ομάδα, να βρίσκει φίλους και να δημιουργεί ουσιαστικές σχέσεις.
Είναι απολύτως κατανοητό αν ανησυχείτε μήπως ξεκινάτε τις αλληλεπιδράσεις πολύ νωρίς ή πολύ αργά.
Η σημασία των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων στην πρώιμη παιδική ηλικία
Ποιες είναι στην πραγματικότητα οι πρώτες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις των παιδιών και γιατί να τους δώσουμε σημασία; Πρόκειται για τις πρώτες προσπάθειες του παιδιού να μπαίνει σε επαφή, επικοινωνία ή παιχνίδι με άλλα παιδιά. Οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις είναι σημαντικές κυρίως επειδή επιτρέπουν στο παιδί να αναπτύσσει υγιή επικοινωνία και το διδάσκουν ενσυναίσθηση, μοίρασμα, υπομονή και διαχείριση συγκρούσεων.
Οι ψυχολόγοι επισημαίνουν ότι για υγιή ψυχική και συναισθηματική ανάπτυξη το παιδί χρειάζεται ερεθίσματα από άλλους συνομηλίκους. Παρότι μπορεί να πρόκειται για απλές αλληλεπιδράσεις τύπου «θα μου δανείσεις αυτό το τουβλάκι;» ή για αμοιβαία παρατήρηση, ακριβώς αυτές οι μικρές στιγμές αποτελούν το θεμέλιο της κοινωνικής επάρκειας του παιδιού.
Το παιδί, σε επαφή με συνομηλίκους, γνωρίζει διαφορετικές προσεγγίσεις, συνήθειες, ιδιοσυγκρασίες και μαθαίνει να τις διαχειρίζεται. Μαθαίνει να κατανοεί τους άλλους, να σέβεται τις διαφορές και να διαχειρίζεται διαφορετικά συναισθήματα.
Πότε είναι η σωστή στιγμή για τις πρώτες επαφές του παιδιού με συνομηλίκους;
Με το ζήτημα του σωστού χρονισμού των πρώτων κοινωνικών επαφών ασχολούνται πολλοί ειδικοί. Γενικά συμφωνούν ότι το παιδί αρχίζει να είναι συνειδητά έτοιμο να επικοινωνεί με άλλα παιδιά περίπου μεταξύ 6 και 12 μηνών. Σε αυτή την περίοδο τα παιδιά αρχίζουν να δείχνουν σαφώς μεγαλύτερο ενδιαφέρον για το περιβάλλον και για άλλα παιδιά που τους μοιάζουν.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σε αυτή την περίοδο το παιδί πρέπει να συναντάται τακτικά με συνομηλίκους, αλλά πρόκειται για μια ευαίσθητη φάση όπου το ενδιαφέρον του για άλλα παιδιά αρχίζει να αυξάνεται και είναι χρήσιμο να αναγνωρίζουμε αυτό το φυσικό ένστικτο. Περίπου μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου έτους ζωής παρατηρούνται πιο έντονες προσπάθειες για συμμετοχή σε κοινό παιχνίδι και επικοινωνία.
Υπάρχουν παιδιά που είναι έτοιμα για αλληλεπιδράσεις νωρίτερα, ενώ σε άλλα αυτό παίρνει περισσότερο χρόνο. Παρακολουθείτε πάντα το παιδί σας, τις αντιδράσεις, τη συμπεριφορά και το ενδιαφέρον του. Τα παιδιά συνήθως μας στέλνουν μόνα τους σαφή σήματα για το αν είναι ώριμα για συναντήσεις με συνομηλίκους.
Μην πιέζετε υπερβολικά, αλλά βρείτε φυσικές ευκαιρίες – βόλτες με το καρότσι, ομάδες παιχνιδιού, φίλοι/φίλες με παιδιά, επισκέψεις σε παιδότοπους κ.ά.
Κίνδυνοι πρόωρων και καθυστερημένων κοινωνικών αλληλεπιδράσεων
Ας ξεκινήσουμε με τους κινδύνους που φέρνουν οι υπερβολικά πρόωρες αλληλεπιδράσεις. Ορισμένα παιδιά που δεν είναι συναισθηματικά έτοιμα μπορεί να βιώσουν στρες, φόβο ή ανησυχία. Η υπερβολική διέγερση σε κοινωνικό περιβάλλον μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη συμπεριφορά τους και να προκαλέσει προβλήματα ύπνου και άγχος.
Από την άλλη, η υπερβολική καθυστέρηση των κοινωνικών επαφών μπορεί επίσης να δημιουργήσει δυσκολίες. Το παιδί μπορεί να γίνει ανασφαλές μέσα στην ομάδα και πιο φοβισμένο. Επίσης, η προσαρμογή σε ομάδες όπως ο παιδικός σταθμός ή κέντρα για μικρά παιδιά είναι πολύ πιο δύσκολη.
Βρείτε λοιπόν την ισορροπία, σκεφτείτε το ταμπεραμέντο του. Και μετά ξεκινήστε σταδιακά και με ευαισθησία.
Ο σωστός χρονισμός των πρώτων κοινωνικών επαφών είναι απαιτητικός, αλλά μπορείτε πάντα να το δοκιμάσετε και, αν δεν λειτουργεί, να μην πιέζετε το παιδί σε τίποτα. Ιδανικό είναι ένα περιβάλλον όπου υπάρχουν παιδιά, αλλά η αλληλεπίδραση μαζί τους δεν είναι απαραίτητη, όπως οι παιδικές χαρές. Έτσι θα δείτε αν το παιδί πηγαίνει και προς τα άλλα παιδιά ή αν μένει κοντά σας και επικοινωνεί μόνο μαζί σας.