Το διαδίκτυο παρέχει χώρο για μάθηση, παιχνίδια, επικοινωνία με φίλους ή κοινή χρήση εμπειριών στα κοινωνικά δίκτυα. Ωστόσο, μαζί με αυτές τις δυνατότητες έρχονται και ορισμένοι κίνδυνοι. Ανάμεσα στους σοβαρότερους συγκαταλέγεται ο κυβερνοεκφοβισμός, που επηρεάζει ολοένα και μεγαλύτερο αριθμό παιδιών. Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν όλους τους πιθανούς κινδύνους και να διαθέτουν επαρκείς πληροφορίες ώστε να μπορούν να εντοπίζουν τα προειδοποιητικά σημάδια του κυβερνοεκφοβισμού και να ξέρουν πώς να αντιδρούν.
Τα παιδιά μεγαλώνουν στην εποχή της τεχνολογίας και συναντούν συχνά το κινητό τηλέφωνο ή το τάμπλετ από πολύ μικρή ηλικία. Ωστόσο, απέναντι στις απειλές του διαδικτύου δεν διαθέτουν την εμπειρία και τις ικανότητες για να ανταποκρίνονται από μόνα τους. Ο κυβερνοχώρος δεν είναι μόνο τόπος διασκέδασης και εξερεύνησης, αλλά και ένα περιβάλλον όπου μπορεί εύκολα να αναπτυχθεί ακατάλληλη συμπεριφορά και αρνητικές εκδηλώσεις.
Κίνδυνοι του κυβερνοχώρου – τι απειλεί τα παιδιά στο διαδίκτυο;
Το διαδίκτυο αποτελεί έναν φαινομενικά ανώνυμο χώρο, όπου τα παιδιά συχνά αισθάνονται πιο ελεύθερα απ’ ό,τι στον πραγματικό κόσμο. Δυστυχώς, η ανωνυμία δεν έχει μόνο θετικές πλευρές, αλλά και τον κίνδυνο επαφής με διαδικτυακούς επιτιθέμενους, θηρευτές ή απατεώνες, οι οποίοι μπορεί να ασκήσουν στα παιδιά κυβερνοεκφοβισμό. Ένας από τους συχνότερους κινδύνους είναι η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, όπως βίαια βίντεο, χυδαία επικοινωνία, αποκαλυπτικές φωτογραφίες ή εξτρεμιστικό υλικό. Στον online κόσμο μπορούν επίσης να εμφανιστούν επικίνδυνοι άνθρωποι — άτομα που χειραγωγούν παιδιά με σκοπό τη σεξουαλική κακοποίηση ή τον εκβιασμό. Επιπλέον κίνδυνοι είναι οι απατηλές ιστοσελίδες, οι επιθέσεις phishing, τα ψεύτικα κέρδη ή οι ψεύτικοι λογαριασμοί παιχνιδιών. Από τον ενθουσιασμό τους τα παιδιά συχνά καταχωρούν τα προσωπικά τους δεδομένα σε σελίδες στις οποίες οι ενήλικες δεν θα έκαναν ποτέ κλικ. Έτσι μπορούν εύκολα να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των οικονομικών της οικογένειας και να προκύψουν προβλήματα με ιούς ή εγκληματικότητα που σχετίζεται με διαρροή δεδομένων.
Τι είναι ο κυβερνοεκφοβισμός και πώς τον αναγνωρίζουμε;
Ο κυβερνοεκφοβισμός ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός είναι το επαναλαμβανόμενο, στοχευμένο και εκ προθέσεως προξένημα βλάβης σε συγκεκριμένο άτομο μέσω ψηφιακών μέσων, κυρίως του διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων. Σε αντίθεση με τον παραδοσιακό εκφοβισμό, ο κυβερνοεκφοβισμός δεν έχει σύνορα – ο θύτης μπορεί να εισβάλλει στη ζωή του παιδιού οποιαδήποτε στιγμή, πρακτικά χωρίς ανάπαυλα, ακόμη και τις νυχτερινές ώρες. Συχνές εκδηλώσεις είναι προσβλητικά σχόλια και μηνύματα, γελοιοποιητικές φωτογραφίες ή βίντεο που δημοσιεύονται χωρίς τη συγκατάθεση του παιδιού.
Ο κυβερνοεκφοβισμός συχνά είναι πολύ καλά κρυμμένος και τα παιδιά δυσκολεύονται να το εκμυστηρευτούν στους γονείς. Ένα παιδί μπορεί ξαφνικά να αποσυρθεί, να είναι νευρικό, εσωστρεφές, να εμφανίζει εναλλαγές διάθεσης, αλλαγές στις συνήθειες ύπνου ή να αρνείται ξαφνικά να χρησιμοποιεί το κινητό ή τα κοινωνικά δίκτυα. Μπορεί επίσης να παρουσιαστούν ψυχοσωματικές ενοχλήσεις όπως πόνοι στην κοιλιά ή πονοκέφαλοι.
Πώς να αντιδράσετε στον κυβερνοεκφοβισμό – τι να κάνετε όταν τον εντοπίσετε;
Αν διαπιστώσετε ότι το παιδί σας είναι θύμα κυβερνοεκφοβισμού, πρώτος κανόνας είναι να το ακούσετε και να το στηρίξετε. Καταγράψτε αποδείξεις του κυβερνοεκφοβισμού (στιγμιότυπα οθόνης από μηνύματα, αποθηκευμένα email ή συνδέσμους προς ακατάλληλο περιεχόμενο). Τα αποδεικτικά στοιχεία που φυλάσσονται στον υπολογιστή ή στο κινητό είναι κρίσιμα αν θέλετε αργότερα να αντιμετωπίσετε την κατάσταση π.χ. με την αστυνομία ή το σχολείο – οι φορείς αυτοί δεν υποτιμούν την κατάσταση και μπορούν να βοηθήσουν τόσο στην αντιμετώπιση του δράστη όσο και στην παροχή ψυχολογικής υποστήριξης στο παιδί. Ανάλογα με τη σοβαρότητα, απευθυνθείτε με το παιδί σε ψυχοθεραπεία.
Ενημερώστε τα παιδιά για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου, θέστε κανόνες περιήγησης, περιορίστε στις συσκευές τους την πρόσβαση σε ακατάλληλες ιστοσελίδες, μιλήστε για τους πιθανούς κινδύνους και μάθετέ τους να ενεργούν υπεύθυνα στο διαδίκτυο.
Ο κυβερνοεκφοβισμός είναι ένα σοβαρό θέμα, αλλά με επαρκείς πληροφορίες μπορείτε να τον εντοπίσετε, να τον σταματήσετε και να βοηθήσετε το παιδί. Μην ξεχνάτε να επικοινωνείτε με τα παιδιά για τους διαδικτυακούς κινδύνους έγκαιρα και τακτικά, να τους θέτετε όρια και να τους παρέχετε την ασφάλεια που χρειάζονται.