Η βαρεμάρα στα παιδιά μπορεί να ταλαιπωρήσει σχεδόν όλους τους γονείς. Το παιδί περιφέρεται στο σπίτι, δεν ξέρει τι να κάνει, παραπονιέται ότι βαριέται ή δοκιμάζει την υπομονή του γονέα με κάθε λογής σκανταλιές. Η παρατεταμένη ή συχνή βαρεμάρα μπορεί επίσης να επηρεάσει αρνητικά την παιδική ανάπτυξη, τη διάθεση και τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια. Από την άλλη πλευρά, είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ότι η περιστασιακή βαρεμάρα σίγουρα δεν θα βλάψει το παιδί, αντίθετα μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας.
Γιατί εμφανίζεται και γιατί χρειάζεται να την αντιμετωπίζουμε;
Τι σημαίνει στην πραγματικότητα όταν ένα παιδί λέει ότι βαριέται; Η βαρεμάρα είναι ένα συγκεκριμένο αίσθημα έλλειψης ενδιαφέροντος, απώλειας κινήτρου και γενικής δυσφορίας που προκαλείται από την έλλειψη κατάλληλων ερεθισμάτων. Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε αυτό το αίσθημα. Αυτό οφείλεται στη φυσικά αυξημένη ανάγκη τους για δραστηριότητες, νέα ερεθίσματα και έντονη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον.
Η συνηθέστερη αιτία της βαρεμάρας είναι η ρουτίνα. Ιδιαίτερα όταν το παιδί περνά χρόνο στο ίδιο περιβάλλον (σπίτι, νηπιαγωγείο, σχολείο), με τα ίδια ερεθίσματα, παιχνίδια ή δραστηριότητες ξανά και ξανά. Η βαρεμάρα εμφανίζεται επίσης σε καταστάσεις όπου το παιδί είναι υπερφορτωμένο με υπερβολικά καθοδηγούμενες δραστηριότητες ή υπερβολικά οργανωμένο χρόνο. Εδώ, παραδόξως, προκύπτει απογοήτευση που οφείλεται στην αδυναμία επιλογής αυτόνομων δραστηριοτήτων.
Πώς να προλάβουμε τη βαρεμάρα;
Πρώτα απ’ όλα, είναι χρήσιμο να τηρούμε τον κανόνα της ισορροπίας μεταξύ οργανωμένου και ελεύθερου χρόνου. Πέρα από ένα σταθερό πρόγραμμα και προγραμματισμένες δραστηριότητες, το παιδί θα πρέπει να έχει αρκετό χώρο για ελεύθερο παιχνίδι, πειραματισμό και αυθόρμητες δοκιμές.
Είναι επίσης πρακτικό να εξασφαλίζουμε τακτική αλλαγή περιβάλλοντος, για παράδειγμα με βόλτες στη φύση, εκδρομές στη γύρω περιοχή ή απλώς με αλλαγή του χώρου στον οποίο περνά χρόνο. Έτσι, το παιδί λαμβάνει σημαντικά νέα ερεθίσματα που αποτρέπουν το αίσθημα ρουτίνας και μονοτονίας.
Είναι σημαντικό να μιλάμε ανοιχτά με τα παιδιά για τη βαρεμάρα. Ας τα διδάξουμε να αντιλαμβάνονται αυτό το συναίσθημα ως φυσικό σήμα που λέει: «χρειάζομαι ερεθίσματα, χρειάζομαι μια αλλαγή». Ας μάθουμε στο παιδί να διαχειρίζεται ενεργά τα δικά του συναισθήματα και να συμμετέχει στην επινόηση δραστηριοτήτων. Μεγάλος σύμμαχος είναι επίσης τα ποιοτικά παιχνίδια που αναπτύσσουν το παιδί με φυσικό τρόπο, το διασκεδάζουν και ταυτόχρονα φροντίζουν για τη σωματική και ψυχική του ανάπτυξη. Τα παιχνίδια Montessori, τα δημιουργικά σετ ή τα επιτραπέζια παιχνίδια είναι ιδανικά εργαλεία πρόληψης
Τι να κάνετε όταν το παιδί αρχίζει να βαριέται;
Αν ανήκετε στην ομάδα των γονέων που τους τρομάζει η φράση: «Βαριέμαι τρομερά!», σίγουρα δεν είστε μόνοι. Πώς να αντιδράσετε σωστά; Πρώτα απ’ όλα, αποφύγετε μια γρήγορη, αυτόματη λύση: για παράδειγμα να βάλετε στο χέρι του παιδιού ένα τηλέφωνο ή τάμπλετ, να ανοίξετε την τηλεόραση ή να δώσετε μια βιαστική εντολή τύπου «κάνε κάτι, τέλος πάντων!». Το παιδί χρειάζεται να του υπενθυμίσουμε ότι η βαρεμάρα είναι ένα απολύτως φυσικό συναίσθημα που κατά καιρούς βιώνουν όλοι, συμπεριλαμβανομένων των ενηλίκων. Με αυτό τον τρόπο το ηρεμείτε και ταυτόχρονα το καθοδηγείτε να μάθει να κατανοεί τα συναισθήματά του.
Το πρώτο σημαντικό βήμα είναι λοιπόν να αντιδράσετε με ενσυναίσθηση: «Α, σε καταλαβαίνω. Βλέπω ότι δεν σε ευχαριστεί πια τίποτα. Τι λες, γιατί το νιώθεις έτσι τώρα;». Αν το παιδί αντιληφθεί ότι πραγματικά ενδιαφέρεστε, θα σας ανοιχτεί πιο εύκολα και θα αρχίσει να μιλά για τα συναισθήματά του. Η ενεργητική ακρόαση είναι καθοριστικής σημασίας – το παιδί χρειάζεται να νιώσει ότι τα προβλήματά του δεν αφήνουν αδιάφορους τους γονείς. Αυτή η απλή στρατηγική συχνά οδηγεί στο να βρει το ίδιο το παιδί ιδέες για το πώς να λύσει την κατάσταση ή τουλάχιστον να ηρεμήσει.
Το δεύτερο βήμα είναι να βοηθήσετε το παιδί με συγκεκριμένες προτάσεις, χωρίς να του επιβάλλετε μία και μοναδική δραστηριότητα. Μη δίνετε στο παιδί έναν μακρύ κατάλογο με το τι πρέπει να κάνει, απλώς προτείνετε συνοπτικά μερικές επιλογές:
- «Τι θα σου άρεσε τώρα;»
- «Σου έρχεται στο μυαλό κάτι που να αξίζει να το δοκιμάσεις;»
- «Άκου, ας προσπαθήσουμε μαζί να σκεφτούμε κάτι σπουδαίο. Μου έρχονται ιδέες και σε μένα και σε σένα, οπότε ας δούμε ποιος θα έχει την καλύτερη ιδέα.»
- «Υπάρχει κάτι που σχεδιάζεις καιρό, αλλά για κάποιο λόγο δεν το έχεις δοκιμάσει μέχρι τώρα;»
- «Μπορούμε να δοκιμάσουμε να φτιάξουμε ένα καταφύγιο από κουβέρτες, να βγάλουμε τα επιτραπέζια, ή θα προτιμούσες να κατασκευάσεις κάτι; Τι λες, τι θα ήταν καλύτερο;»
Μην ξεχνάτε ότι την τελική επιλογή της δραστηριότητας την αφήνετε στο παιδί. Έτσι του επιτρέπετε να νιώσει ότι έχει τα πράγματα υπό έλεγχο και ταυτόχρονα το καθοδηγείτε προς την αυτονομία.
Συμπερασματικά, όταν το παιδί σας νιώθει βαρεμάρα, μην απελπίζεστε. Θυμηθείτε ότι η κατάλληλη αντίδραση στη φράση «βαριέμαι» μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για κοινό χρόνο. Αν μάθετε να αντιδράτε με εποικοδομητικό, με ενσυναίσθηση και ήρεμο τρόπο, βοηθάτε το παιδί σας όχι μόνο να επιλύσει άμεσα τη συγκεκριμένη κατάσταση, αλλά ταυτόχρονα το διδάσκετε πολύτιμες δεξιότητες αυτονομίας και αποτελεσματικής διαχείρισης των συναισθηματικών καταστάσεων.